Hasan Bayar’ın “Balam” ilâhisi, daha ilk sözlerinden itibaren insanın gönlüne dokunan, sevgiyle ilâhî aşkı aynı potada buluşturan çok güzel bir eser. “Balam ay balam, deryana dalam, kalbini bulam, kendime alam” sözleri, yalnızca bir sevdayı değil; insanın gönlünde aradığı huzuru, sevgiyi ve hakikati de anlatıyor. Eser boyunca kullanılan sade ve samimi dil, dinleyeni yormadan gönülden gönüle ulaşan bir anlatım ortaya koyuyor.

İlâhinin en güzel taraflarından biri, dünyevî sevgiden başlayıp ilâhî aşka doğru yükselen duygusal yolculuğu. “Aşıklar geldi, çayı koyalım” gibi sıcak ve samimi ifadeler, Anadolu’nun sohbet kültürünü, dostluğu ve gönül birlikteliğini hatırlatırken; devamında gelen “Aşk deryası görenler içerler doya doya” sözleri, bu sevginin sıradan bir sevgi olmadığını, insanı derinden etkileyen manevi bir hâl olduğunu hissettiriyor.

Hasan bayar BALAM – İlahi sözleri

Balam ay balam
Deryana dalam
Kalbini bulam
Kendime alam

Balım ay balım
Haydi bakalım
Aşıklar geldi
Çayı koyalım

Hay yola yola yola
Yarenler çıktı yola
Aşk deryası görenler
İçerler doya doya

Amman amman burada
Aşkın kalbi burada
Nece mahluk havada
Denizde hem karada
Yaratmış hep yaradan
Eller kalkmış duada
Ey alemi yaradan
Kuru bizi beladan
Amin amin amin
Amin amin amin

Amin ya ALLAH ALLAH
Yerden göğe maşallah
Donatmış subhanallah
Ne güzeldir maşallah

Sanata bak sanata
Aleme kainata
İnce ince donatmış
Kula kendin aratan

Balam ay balam
Deryana dalam
Kalbini bulam
Kendime alam

Balım ay balım
Haydi bakalım
Aşıklar geldi
Çayı koyalım

Hay indi indi indi
Kalbin göğü delindi
Gökten inciler indi
Cümle alem sevindi

Sevinir şene şene
Selam olsun sevene
Aşka gelip dönene
Hak yolunda ölene

Yarimin güldür teni
Teni gül ben dikeni
Habibin aşkı ile
Öldürdün beni beni

Bak Güldü Güldü Güldü
İnci dişler göründü
Gülüşe kurban olam
Sanki güneş göründü

Ay bula bula bulam
Seni kendime bulam
Aşk ateşi güzeldir
Yandıkça duçar olam

“Amman amman burada, aşkın kalbi burada” bölümü ise eserin manevi atmosferini daha da güçlendiriyor. Yeryüzünde, gökyüzünde, denizde ve karada görülen bütün güzelliklerin Yaradan’ın kudretinin birer tecellisi olduğuna dikkat çekiliyor. Ellerin duaya kalkması ve Allah’tan belalardan korunma dileği, eserin dua yönünü ön plana çıkarıyor. “Ey âlemi yaradan, koru bizi beladan” anlayışı, insanın kendi acizliğini kabul ederek sığınacağı en büyük makamın Allah olduğunu hatırlatıyor.

Ardından gelen “Amin ya Allah Allah, yerden göğe maşallah, donatmış subhanallah” sözleri, yaratılıştaki güzellik karşısında duyulan hayranlığı anlatıyor. Burada insanın etrafındaki dünyaya sadece gözleriyle değil, gönlüyle de bakması gerektiği vurgulanıyor. Gökyüzünden yeryüzüne, doğadan insana kadar her şeyin bir sanat eseri gibi görülmesi, eserin tasavvufî yönünü daha belirgin hâle getiriyor.

“Sanata bak, sanata, âleme kâinata” sözleri de bu düşüncenin en güzel ifadelerinden biri. Kâinattaki düzeni, güzelliği ve inceliği gören insanın, bu sanatın sahibini düşünmesi gerektiğini hissettiriyor. Her şeyin ince ince donatılmış olması, insanı kendi varlığını ve Yaradan ile olan bağını sorgulamaya yöneltiyor. Bu açıdan eser sadece dinlenen bir ilâhi değil, aynı zamanda insanı tefekküre davet eden bir gönül sohbeti gibi.

İlâhinin ilerleyen bölümünde “Hay indi indi indi, kalbin göğü delindi, gökten inciler indi, cümle âlem sevindi” sözleriyle çok güçlü bir manevi tablo çiziliyor. Buradaki gökten inen inciler, rahmet, nur, güzellik ve ilâhî lütuf şeklinde düşünülebilir. Kalbin göğe açılması ise insanın maddî dünyadan sıyrılıp manevi bir yükselişe geçmesini çağrıştırıyor.

“Sevinir şene şene, selam olsun sevene” sözleri de sevginin merkezde olduğu bir anlayışı ortaya koyuyor. Gerçek sevginin insanı dönüştüren, olgunlaştıran ve iyiliğe yönelten bir güç olduğu hissettiriliyor. “Aşka gelip dönene, Hak yolunda ölene” ifadesi ise tasavvuf geleneğindeki teslimiyet ve hakikate ulaşma düşüncesini hatırlatıyor.

“Yarimin güldür teni, teni gül ben dikeni” bölümü özellikle şiirsel açıdan dikkat çekici. Gül ve diken karşıtlığı üzerinden sevgilinin güzelliği ile âşığın kendisini eksik ve diken gibi görmesi anlatılıyor. Bu, aşk karşısında insanın kendisini küçültmesi, sevgiliyi yüceltmesi ve kendi benliğinden sıyrılması şeklinde de yorumlanabilir. Habibin aşkıyla yanmak ise burada sadece bir acı değil, aynı zamanda insanı olgunlaştıran manevi bir hâl olarak karşımıza çıkıyor.

“Bak güldü güldü güldü, inci dişler göründü” bölümü ise ilâhinin daha neşeli ve içten tarafını ortaya çıkarıyor. Gülümsemenin güneş gibi tasvir edilmesi, sevginin ve mutluluğun insanın gönlünü nasıl aydınlattığını anlatıyor. “Gülüşe kurban olam, sanki güneş göründü” sözü, sevilen bir insanın tebessümünün bile karanlık bir gönlü aydınlatabilecek kadar güçlü olduğunu ifade ediyor.

Son bölümdeki “Ay bula bula bulam, seni kendime bulam” sözleri ise arayış duygusunu yeniden öne çıkarıyor. İnsan bazen sevdiğini ararken aslında kendi gönlünde kaybettiği huzuru, sevgiyi ve hakikati arıyor olabilir. “Aşk ateşi güzeldir, yandıkça duçar olam” sözleri de aşkın yakıcı fakat aynı zamanda güzelleştirici yönünü anlatıyor. Tasavvufî anlayışta aşkın ateşi, insanın nefsini arındıran ve onu hakikate yaklaştıran bir imtihan olarak görülebilir.

Bence “Balam”, samimiyeti ve sıcaklığı sayesinde dinleyeni doğrudan içine alan eserlerden biri. İçerisinde dua var, şükür var, sevgi var, dostluk var, aşk var, tefekkür var ve en önemlisi gönülden gelen bir teslimiyet var. Sözlerin sade olması eserin değerini azaltmıyor; aksine herkesin anlayabileceği bir dille çok derin duyguların aktarılmasını sağlıyor.

Hasan Bayar’ın yorumunda da bu sözlerin taşıdığı duygu daha da belirginleşiyor. Eseri dinlerken insanın bir yandan sevgi ve muhabbet duygusuna kapılması, diğer yandan Yaradan’ın yaratmış olduğu güzellikleri düşünmesi mümkün. Özellikle “Amin”, “Maşallah” ve “Subhanallah” ifadeleri eserin manevi havasını güçlendirirken, tekrar eden “Balam” ve “Balım” bölümleri de ilâhinin akılda kalıcılığını artırıyor.

Kısacası bu eser, aşkı yalnızca bir kişiye duyulan sevgi olarak değil, insanı Allah’a, iyiliğe, duaya ve güzelliğe yönelten daha büyük bir duygu olarak ele alıyor. Dinleyen herkesin kendi gönül dünyasına göre farklı bir anlam çıkarabileceği, her dinleyişte başka bir sözünde durup düşündürebilecek bir eser. Kimi için bir sevda, kimi için bir dua, kimi için bir gönül sohbeti, kimi içinse Allah’ın yarattığı güzelliklere karşı duyulan hayranlık olabilir.

Bu güzel ilâhiyi dinlerken insanın gönlüne huzur, diline dua, kalbine muhabbet dolması dileğiyle… Rabbim gönüllerimizi sevgiden, merhametten ve güzel niyetten ayırmasın. Dualarımızı kabul, gönüllerimizi ferah, yolumuzu açık eylesin. Allah herkese gönlündeki güzel dileklere hayırlısıyla ulaşmayı nasip etsin. Amin ya Rabbi, amin.